Članovi udruženja Jovan Dragašević – baština epoha iz Požarevca sproveli su još jedno arheološko rekognosciranje u Homolju. Ovoga puta je u fokusu njihovih istraživanja bila srednjovekovna tvrđava Ždrelo u Gornjačkoj klisuri.

Počev od 19. veka, kada se u Srbiji budi nacionalna svest i interesovanje za starine, tragovi zidina u ovom delu Braničeva bili su nezaobilazni predmet interesovanja kod prvih istraživača. Oni su se, takođe, divili i prirodnom ambijentu ovog kraja. Nekadašnji profesor požarevačke gimnazije, pravnik Vladimir Karić, zapisao je još 1887. godine da Gornjačka klisura spada u retke lepote u Srbiji. Ovim delom Homolja bili su očarani i drugi učeni ljudi tog doba, među kojima se izdvajaju profesor Jovan Dragašević i učitelj Mihailo St. Riznić.

ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Pogled prema Gornjačkoj klisuri i Homolju

U Gornjačkoj klisuri, tačnije na vrhovima Vukana i Ježevca nalaze se ostaci nekadašnjih utvrđenih naselja. Tokom 19. veka nije bilo putopisca koji je prolazio ovim krajem, a da nije, bar uzgred, opisao ruševine iz davnih vremena. Pored Dragaševića i Riznića, među tim ljubiteljima starina izdvajaju se pruski oficir Oto Ferdinad Dubisav plem Pirh, književnik Joakim Vujić, učitelj Todor Vlaić, požarevački fizikus Aćim Medović, licejski pitomci iz Beograda, činovnik Milan Đ. Milićević, austrijski novinar i putopisac Feliks Kanic, profesor matematike i nacrtne geometrije Vladislav Titelbah, etnolog Ljubomir Jovanović i mnogi drugi.

ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Jovan Dragaševic profesor vojne geografije iz Požarevca, Aćim Medović Doktor medicine u Požarevcu i Vladimir Karić profesor požarevačke gimnazije

Stare zidine i žubor reke Mlave inspirisali su i Đuru Jakšića da napiše jednu od svojih najlepših pesama „Put u Gornjak“:

…Iznemoglo telo survalo se dole
Pored neke puste razvaline gole.
Tvrdinja je bila nekad ovo stara,
Čuvala je verno svog gospodara.
A danaske, šta je razvalina ova?
Postale je gnezdo surijeh orlova…

ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Ostaci utvrđenog Ždrela prema F. Kanicu i V. Titelbahu

U 20. veku na prostoru Gornjačke klisure predstavnici različitih kulturnih i naučnih institucija sproveli su multidisciplinarna istraživanja. Njihova pažnja najvećim delom je bila usmerena na sakralne objekte: Mitropoliju, crkvu Sv. Bogorodice, Blagoveštenje i manastir Gornjak. Tada su, u zavisnosti od hrama, sprovedena najpre arheološka rekognsociranja, zatim sondažna, sistematska i zaštitna arheološka iskopavanja, arhitektonska istraživanja, konzervatorsko-restauratorski radovi, antropološka ispitivanja otkrivenih osteoloških nalaza i radiokarbonske analize. Danas ostaci ovih crkava predstavljaju ogroman neiskorišćen turistički potencijal Braničevskog okruga.

ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Pregradni zid u pećini iznad crkve Blagoveštenja

Pored sakralnih objekata, u Gornjačkoj klisuri se nalaze vidljivi ostaci šireg areala srednjovekovnog grada Ždrela. Ruševine su evidentirane na mestima koje su kod meštana poznate kao Jerinina kula, Uzengije, Šetaće (Kudelinov grad) i Dosu Mik. U pitanju je utvrđeni kompleks koji se prvi put u izvorima pominje kod srpskog arhiepiskopa Danila II (1324-1337). Na ovom mestu bilo je uporište polubraće kumanskog i bugarskog porekla, Drmana i Kudelina. Kako je njihova moć rasla, početkom osamdesetih godina 13. veka, počeli su da pustoše oblast kralja Dragutina, koja se tada nalazila južno od Save i Dunava. On je u pomoć pozvao svog brata, kralja Milutina kako bi zajedno suzbili napade. Prema najnovijim istorijskim proučavanjima, to se dogodilo 1284. godine. Upravo tada je srpska vojska, koju su predvodili kraljevi Dragutin i Milutin, prvi put zakoračila na teritoriju današnjeg Braničevskog okruga. U žestokom naletu, srpska vojska je uspela da suzbije odmetnike i osvoji tvrđavu Ždrelo.

ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Ostaci tvrđave Ždrela
ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Kraljevi Milutin i Dragutin

Šta se danas zna o ovoj tvrđavi? Sudeći na osnovu dosadašnjih arheoloških i arhitektonskih istraživanja, poznato je vrlo malo. Najviše podataka o stepenu očuvanosti dostavljaju putopisci koji su ovuda prolazili počev od prve polovine 19. veka. Do sada u stručnoj literaturi nisu poznati izveštaji sa sistematskih iskopavanja celokupnog utvrđenog kompleksa kao jednistvene celine. Kraća rekognosciranja koja su na Vukanu i Ježevcu sprovele kulturne i naučne institucije ne daju dovoljno podataka za sagledavanje celokupne prošlosti tvrđave. Shodno tome, članovi udruženja Jovan Dragašević – baština epoha, sproveli su prošle nedelje reviziona arheološka rekognosciranja. Pored toga, urađeno je fotografisanje dronom iz vazduha radi fotogrametrijske obrade. Ova akcija je imala za cilj da utvrdi stepen očuvanosti lokaliteta kako bi se dale smernice za buduća istraživanja. Obilazak ne bi bio moguć bez neizmerne pomoći članova udruženja Planinarskog kluba Vukan iz Požarevca, na čelu sa alpinistom Bojanom Trailovićem.

ARHEOLOŠKA REKOGNOSCIRANjA SREDNjOVEKOVNOG ŽDRELA 25007
Ostaci arhitekture u Gornjačkoj klisuri

Autor teksta: Udruženje građana Jovan Dragašević – baština epoha.
Sve fotografije u ovom prilogu su zaštićene autorskim pravima (Udruženje građana Jovan Dragašević – baština epoha), osim fotografija Aćima Medovića i Vladimira Karića (izvor Vikipedija – javno vlasništvo).

0 0 vote
Article Rating
Prijavljujem se
Obavesti me o
1 Comment
Newest
Oldest
Inline Feedbacks
View all comments
Dzordz
25/10/2019 15:11

Svaka cast Udruzenju gradjana Jovan Dragasevic. Tako se bori za svoj kraj.